Opodatkowanie sprzedaży samochodu osobowego w 2014 r.

Jeżeli od zakupu samochodu osobowego przysługiwało ograniczone prawo do odliczenia VAT (60% kwoty podatku, nie więcej niż 6.000 zł), sprzedaż tego samochodu jest zwolniona z VAT. Natomiast jeżeli w ogóle podatnikowi prawo do odliczenia nie przysługiwało - sprzedaż należy opodatkować. Taki ogólny wniosek należy wywieść z przepisów obowiązujących od 1 stycznia 2014 r.


1. Sprzedaż samochodu, od zakupu którego nie przysługiwało prawo do odliczenia VAT

W stanie prawnym obowiązującym do 31 grudnia 2013 r. zwolniona z VAT była sprzedaż towarów używanych, jeżeli w stosunku do tych towarów sprzedającemu nie przysługiwało prawo do odliczenia VAT. Tak wynikało z art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT. Na potrzeby stosowania tego zwolnienia, przez towary używane rozumiało się ruchomości, których okres używania przez sprzedawcę wynosił co najmniej pół roku po nabyciu prawa do rozporządzania towarem jak właściciel (od zakupu, wykupu z leasingu, itp.). To z kolei oznaczało, że sprzedaż samochodów kupionych bez VAT - po półrocznym okresie ich używania - była zwolniona z VAT. Powyższe zwolnienie powszechnie nazywane było zwolnieniem przysługującym przy sprzedaży towarów używanych. W praktyce zwolnienie to stosowało się do samochodów kupionych na fakturę VAT marża, jako zwolnionych z VAT lub kupionych od osób prywatnych.

Od 1 stycznia 2014 r. obowiązują nieco inne regulacje. W art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT nie ma już mowy o towarach używanych. Przepis ten w "nowym" brzmieniu zwalnia natomiast z VAT dostawę towarów wykorzystywanych wyłącznie na cele działalności zwolnionej od podatku, jeżeli z tytułu nabycia, importu lub wytworzenia tych towarów nie przysługiwało dokonującemu ich dostawy prawo do odliczenia VAT.

WAŻNE: Sprzedaż w 2014 r. samochodu kupionego bez VAT, wykorzystywanego do działalności opodatkowanej, zawsze zobowiązuje podatnika do wykazania VAT należnego.

Pojawiło się stanowisko, że do sprzedaży samochodów kupionych bez VAT można stosować opodatkowanie na zasadzie marży, co zazwyczaj oznaczałoby, że kwota podatku od sprzedaży nie wystąpi (samochody są zazwyczaj sprzedawane po cenie niższej, niż je kupiono, czyli marża jest ujemna). Niestety, jeżeli mówimy o samochodach wykorzystywanych w firmie (np. będących środkami trwałymi), to stanowisko takie nie znajduje potwierdzenia w przepisach ustawy o VAT. Tę szczególną procedurę opodatkowania można bowiem stosować tylko do towarów nabytych w celu odprzedaży, czyli do towarów handlowych (patrz - art. 120 ust. 4 ustawy o VAT). Nie przysługuje ona natomiast przy sprzedaży środków trwałych (wyposażenia, itp.).

Można mieć jedynie wątpliwości, czy ograniczenie stosowania ww. sposobu opodatkowania tylko do towarów handlowych jest zgodne z przepisami unijnymi (art. 311 ust. 1 pkt 5 Dyrektywy 2006/112/WE Rady w definicji podatnika-pośrednika stosowanej dla celów opodatkowania na zasadzie marży, odnosi się także do "wykorzystywania" towarów). Uwzględniając jednak dotychczasowe stanowisko fiskusa w omawianej sprawie, podatnik, który zdecyduje się na zastosowanie opodatkowania na zasadzie marży do sprzedaży środków trwałych, musi liczyć się ze sporem z fiskusem. Nie wiadomo, czy ma szanse na wygranie tego sporu na drodze sądowej, gdyż dotychczas sądy zazwyczaj zgadzały się z organami podatkowymi, że ten sposób opodatkowania dotyczy tylko towarów handlowych.

Jak zatem uniknąć podatku przy sprzedaży samochodu kupionego bez VAT?  Jedynym bezpiecznym rozwiązaniem wydaje się być wycofanie tego samochodu z firmy i przekazanie go na cele prywatne, a następnie sprzedanie go w ramach rozporządzania majątkiem prywatnym. Wycofanie to zazwyczaj nie będzie opodatkowane (bo przy zakupie samochodu nie przysługiwało prawo do odliczenia VAT). Pamiętajmy jednak, że jeżeli od części składowych do takiego samochodu (np. przy zakupie silnika) podatnikowi przysługiwało prawo do odliczenia, wycofanie samochodu z firmy będzie opodatkowane. Podstawą opodatkowania będzie jednak tylko wartość ww. części składowych (a nie wartość całego samochodu).

Podatnicy mogą się wprawdzie obawiać, czy sprzedaż samochodu (bez VAT) zaraz po wycofaniu go z firmy (np. na następny dzień) nie będzie kwestionowana przez fiskusa jako obejście prawa i uniknięcie opodatkowania. Pamiętajmy jednak, że decyzję o sposobie zadysponowania majątkiem prywatnym można zmienić w każdej chwili - nie ma tu żadnego ograniczenia czasowego. Stąd też naszym zdaniem, nie ma podstaw do kwestionowania przedstawionego wyżej postępowania (przynajmniej do zmiany przepisów i wprowadzenia tzw. "klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania", nad którą pracuje resort finansów).

2. Sprzedaż samochodu, od którego przysługiwało prawo do odliczenia części VAT

W przypadku zakupu samochodów osobowych (i niektórych innych pojazdów samochodowych) generalnie przysługuje prawo do odliczenia 60% kwoty podatku wykazanej w fakturze, nie więcej niż 6.000 zł (z wyjątkami, które tu pomijamy). Sprzedaż takich samochodów jest natomiast zwolniona z VAT. Podstawą tego zwolnienia jest od 1 stycznia 2014 r. § 3 ust. 1 pkt 20 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 grudnia 2013 r. w sprawie zwolnień od podatku od towarów i usług oraz warunków stosowania tych zwolnień (Dz. U. poz. 1722).

Przypominamy, że również w stanie prawnym obowiązującym przed 1 stycznia 2014 r. obowiązywało podobne zwolnienie, z tym dodatkowym warunkiem, że stosowało się je tylko do towarów używanych, czyli ruchomości używanych przez podatnika przez przynajmniej pół roku. Zatem do końca 2013 r. omawiane zwolnienie dotyczyło samochodów "używanych przez podatnika". Natomiast od 1 stycznia 2014 r. ww. przepisy określające zwolnienie z VAT dla samochodów nie odnoszą się już do ich "używania".

WAŻNE: Od 1 stycznia 2014 r. sprzedaż samochodu, od zakupu którego odliczenie VAT było limitowane, jest zwolniona z VAT, bez względu na to, jak długo ten samochód był wykorzystywany w działalności gospodarczej.

3. Korekta odliczonego VAT

Jeżeli od zakupu samochodu podatnik odliczył część VAT, zastosowanie zwolnienia z VAT do sprzedaży tego samochodu może zobowiązać podatnika do skorygowania części odliczonego podatku. Następuje bowiem zmiana przeznaczenia samochodu - ze związku z działalnością opodatkowaną na związek z czynnością zwolnioną z VAT (ze sprzedażą).

Jeżeli wartość początkowa samochodu przekracza 15.000 zł, będzie trzeba skorygować podatek o 1/5 za każdy rok pozostający do końca tzw. "okresu korekty" (okres ten liczy się od roku oddania samochodu do użytkowania). Natomiast jeżeli wartość początkowa nie przekracza ww. limitu, trzeba będzie skorygować cały odliczony VAT, ale tylko w przypadku, gdy do sprzedaży dojdzie przed upływem 12 miesięcy od oddania samochodu do użytkowania.

4. Wystawienie faktury

Jeżeli sprzedaży samochodu dokonano na rzecz osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej lub sprzedaż była zwolniona z VAT, podatnik (sprzedawca) nie ma obowiązku wystawienia faktury. Na żądanie nabywcy zgłoszone w ustawowym terminie, taką fakturę musi jednak wystawić (art. 106b ust. 3 ustawy o VAT).

Faktura dokumentująca sprzedaż zwolnioną z VAT jest w pewnym sensie uproszczona. Nie zawiera ona bowiem wszystkich elementów "typowych" dla faktury (np. stawki i kwoty podatku). Faktura taka powinna natomiast zawierać: datę wystawienia, numer kolejny, określenie stron transakcji, nazwę towaru (tu: najczęściej markę samochodu, model), ilość i cenę jednostkową, kwotę należności ogółem oraz wskazanie przepisu, na podstawie którego do sprzedaży zastosowano zwolnienie z VAT (por. § 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 3 grudnia 2013 r. w sprawie wystawiania faktur; Dz. U. poz. 1485).


Podsumowanie

W 2014 r. korzystniejsze zasady opodatkowania dotyczą sprzedaży samochodów kupionych z prawem do odliczenia części VAT, niż kupionych bez VAT. Wydaje się to zupełnie nielogiczne i nieuzasadnione. Niemniej jednak podatnikom nie pozostaje nic innego, jak stosować się do obowiązujących obecnie przepisów.

 

zródło: Biuletyn Informacyjny dla Służb Ekonomiczno - Finansowych nr 5 (832) z dnia  10.02.2014